Εξαρτητική Διαταραχή Προσωπικότητας

Εξαρτητική Διαταραχή Προσωπικότητας (DPD): όταν η ανάγκη για βοήθεια κυριαρχεί

Η Εξαρτητική Διαταραχή Προσωπικότητας χαρακτηρίζεται από έντονη ανάγκη για φροντίδα, υπερβολική εξάρτηση από άλλους και δυσκολία στη λήψη αποφάσεων χωρίς καθοδήγηση. Δεν πρόκειται απλώς για προσωρινή αίσθηση ανασφάλειας ή δυσκολία στην αυτονομία. Αποτελεί ένα σταθερό μοτίβο προσωπικότητας που επηρεάζει σκέψεις, συναισθήματα, συμπεριφορά και διαπροσωπικές σχέσεις.

Σκέψεις και γνωσιακά μοτίβα

Άτομα με DPD συχνά βιώνουν:

• Έντονη αμφιβολία για τις ικανότητες τους, ακόμα και σε απλές αποφάσεις.

• Υποτίμηση του εαυτού, με αυξημένη αυτοκριτική και φόβο αποτυχίας.

• Σκέψεις που επικεντρώνονται στην αναγκαιότητα άλλων για καθοδήγηση και υποστήριξη.

• Προσδοκίες ότι οι άλλοι θα πρέπει να τους προστατεύουν ή να αναλαμβάνουν την ευθύνη για τη ζωή τους.

Αυτά τα γνωσιακά μοτίβα οδηγούν σε σταθερή εξάρτηση από σημαντικά πρόσωπα, με περιορισμένη αυτονομία.

Συναισθήματα

Συναισθηματικά, τα άτομα με DPD:

• Νιώθουν άγχος ή φόβο εγκατάλειψης όταν οι άλλοι δεν είναι διαθέσιμοι.

• Βιώνουν αίσθημα ανεπάρκειας και ανασφάλειας, που συχνά οδηγεί σε αυτοαμφισβήτηση.

• Δυσκολεύονται να εκφράσουν θυμό ή διαφωνία, από φόβο ότι θα χάσουν την υποστήριξη ή την αποδοχή.

• Η υπερβολική εξάρτηση συνδέεται με συναισθήματα μοναξιάς και θλίψης όταν η βοήθεια των άλλων περιορίζεται.

Τα συναισθήματα τους συχνά επικεντρώνονται στον κίνδυνο απομόνωσης ή εγκατάλειψης, παρά στις δικές τους ανάγκες.

Συμπεριφορά

Χαρακτηριστικές συμπεριφορές περιλαμβάνουν:

• Αναζήτηση συνεχούς καθοδήγησης και υποστήριξης, ακόμα και σε απλά ζητήματα καθημερινότητας.

• Υποτακτικότητα ή υπερβολική συμμόρφωση, για να εξασφαλίσουν φροντίδα και αποδοχή.

• Δυσκολία να ξεκινήσουν ή να ολοκληρώσουν έργα χωρίς βοήθεια.

• Αποφυγή ανεξάρτητων αποφάσεων, λόγω φόβου λανθασμένων επιλογών ή απόρριψης.

• Παραμονή σε σχέσεις ή καταστάσεις που είναι δυσλειτουργικές, για να μην χάσουν την υποστήριξη.

Η συμπεριφορά τους συχνά παρερμηνεύεται ως «αδυναμία» ή «αναποφασιστικότητα», αλλά αντικατοπτρίζει την αυθεντική ανάγκη για ασφάλεια και καθοδήγηση.

Παρέμβαση και θεραπεία

Η Εξαρτητική Διαταραχή Προσωπικότητας αντιμετωπίζεται κυρίως μέσω ψυχοθεραπείας:

1. Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT)

   • Εστιάζει στην αναγνώριση και τροποποίηση δυσλειτουργικών σκέψεων σχετικά με την ανικανότητα και την ανάγκη για βοήθεια.

   • Εκμάθηση δεξιοτήτων αυτονομίας και λήψης αποφάσεων.

2. Ψυχοδυναμική προσέγγιση

   • Διερεύνηση πρώιμων σχέσεων και μοτίβων προσκόλλησης που ενίσχυσαν την εξάρτηση.

   • Ανάπτυξη σταθερής αυτοεκτίμησης και εμπιστοσύνης στις ικανότητες του ατόμου.

3. Εκπαίδευση δεξιοτήτων και ενίσχυση αυτονομίας

   • Σταδιακή ανάληψη πρωτοβουλιών,

   • Στρατηγικές διαχείρισης φόβου εγκατάλειψης,

   • Υποστήριξη στην ανάπτυξη υγιών διαπροσωπικών ορίων.

Η θεραπεία απαιτεί υπομονή και συνεχή υποστήριξη, αλλά μπορεί να βελτιώσει σημαντικά την αυτονομία, τη λειτουργικότητα και την ποιότητα ζωής.

Συμπέρασμα

Η Εξαρτητική Διαταραχή Προσωπικότητας δεν είναι απλώς υπερβολική εξάρτηση. Αντιπροσωπεύει ένα σταθερό μοτίβο ανασφάλειας, φόβου εγκατάλειψης και δυσκολίας λήψης αποφάσεων, που επηρεάζει την καθημερινή ζωή και τις σχέσεις. Με κατάλληλη ψυχοθεραπεία, εκπαίδευση δεξιοτήτων και υποστήριξη, τα άτομα με DPD μπορούν να αναπτύξουν αυτονομία, αυτοεκτίμηση και ικανότητα διαχείρισης σχέσεων με μεγαλύτερη ασφάλεια.

Βιβλιογραφία – Ενδεικτικές πηγές

• American Psychiatric Association. (2022). DSM-5-TR: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders.

• Millon, T., Grossman, S., & Meagher, S. (2016). Personality Disorders in Modern Life. Wiley.

• Bornstein, R. F. (1993). Dependency, self-esteem, and personality disorder: Theoretical and empirical perspectives. Journal of Personality Disorders, 7(1), 1–14.

• Perry, J. C., & Bond, M. (2012). Psychodynamic Psychotherapy for Personality Disorders. Guilford Press.

• Livesley, W. J. (2012). Integrated Treatment for Personality Disorder. Guilford Press.