Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας

Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας (NPD): όταν η αυτοεκτίμηση κρύβει ευαισθησία

Η Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας χαρακτηρίζεται από ένα μοτίβο μεγαλειώδους αυτοαντίληψης, ανάγκης για θαυμασμό και έλλειψη ενσυναίσθησης. Δεν πρόκειται απλώς για «αυτοπεποίθηση» ή «υπερβολική σιγουριά». Είναι μια σταθερή διαταραχή προσωπικότητας που επηρεάζει τη σκέψη, τα συναισθήματα, τις σχέσεις και τη λειτουργικότητα του ατόμου.

Σκέψεις και γνωσιακά μοτίβα

Άτομα με NPD συχνά βιώνουν:

• Υπερβολική αυτοεκτίμηση σε ορισμένους τομείς, ενώ κρύβουν βαθιά αμφιβολία ή ανασφάλεια,

• Αίσθηση μοναδικότητας, ότι μόνο «ειδικοί» ή «ξεχωριστοί» μπορούν να τους καταλάβουν,

• Εστίαση στην εικόνα και την αναγνώριση από τους άλλους, συχνά σε βάρος αληθινών συναισθημάτων,

• Στρατηγική συγκριτικής αξιολόγησης, δηλαδή συγκρίνουν συνεχώς τον εαυτό τους με τους άλλους για να αισθανθούν ανώτεροι.

Τα γνωσιακά μοτίβα είναι συχνά μη ευέλικτα και επικεντρωμένα στην προστασία της αυτοεικόνας, όχι στην πραγματικότητα ή στις ανάγκες των άλλων.

Συναισθήματα

Παρά την επιφανειακή αυτοπεποίθηση, τα άτομα με NPD:

• συχνά βιώνουν ευαισθησία στην κριτική και φόβο αποτυχίας,

• εμφανίζουν αίσθημα κενού ή ανεπάρκειας, όταν η αναγνώριση ή ο θαυμασμός δεν επαρκεί,

• μπορεί να νιώθουν ζήλια ή φθόνο προς άλλους που φαίνεται να ξεχωρίζουν,

• δυσκολεύονται να αναγνωρίσουν και να επεξεργαστούν τα συναισθήματα των άλλων, λόγω περιορισμένης ενσυναίσθησης.

Η εσωτερική εμπειρία είναι συχνά αντιφατική: συναισθηματική ευαισθησία κάτω από μια μάσκα αυτοπεποίθησης.

Συμπεριφορά

Χαρακτηριστικές συμπεριφορές περιλαμβάνουν:

• Ανάγκη συνεχούς επιβεβαίωσης και θαυμασμού, σε προσωπικό ή επαγγελματικό επίπεδο,

• Εκμετάλλευση άλλων για προσωπικό όφελος ή αναγνώριση, χωρίς να λαμβάνονται υπ’ όψιν οι ανάγκες τους,

• Έλλειψη ενσυναίσθησης ή δυσκολία να κατανοηθούν τα συναισθήματα των άλλων,

• Αντίδραση στην κριτική με θυμό ή αδιαφορία, συχνά με υποτίμηση ή περιφρόνηση του άλλου,

• Υπερβολική εστίαση στην εικόνα, σε εμφάνιση, status ή επιτυχία.

Αν και συχνά θεωρούνται «δύσκολοι» ή «αλαζόνες», η συμπεριφορά τους αντανακλά την προσπάθεια να διατηρήσουν μια ευάλωτη αυτοεικόνα.

Παρέμβαση και θεραπεία

Η θεραπεία της NPD είναι προκλητική αλλά δυνατή, ιδιαίτερα με μακροχρόνια ψυχοθεραπεία:

1. Ψυχοθεραπεία

   • Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT): επεξεργασία παραμορφωμένων γνωσιών και ανάπτυξη ρεαλιστικής αυτοεκτίμησης,

   • Schema Therapy: αναγνώριση πρώιμων τραυματικών εμπειριών και μοτίβων που διαμορφώνουν τον ναρκισσισμό,

   • Psychodynamic Approaches: κατανόηση της σχέσης ανάμεσα σε αυτοεικόνα, φόβους και διαπροσωπικές στρατηγικές.

2. Στοχευμένη εκπαίδευση δεξιοτήτων

   • Ενίσχυση ενσυναίσθησης, διαχείρισης θυμού και διαπροσωπικών δεξιοτήτων,

   • Εκμάθηση στρατηγικών αντιμετώπισης απογοήτευσης ή αποτυχίας.

3. Οριοθέτηση στις σχέσεις

   • Η θεραπεία συνήθως περιλαμβάνει καθοδήγηση του οικογενειακού ή επαγγελματικού περιβάλλοντος για υγιή όρια.

Η θεραπεία είναι συχνά μακροχρόνια, απαιτώντας υπομονή και συνεχή υποστήριξη, αλλά μπορεί να βελτιώσει σημαντικά τη λειτουργικότητα και τις διαπροσωπικές σχέσεις.

Συμπέρασμα

Η Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας δεν είναι απλώς «εγωισμός».
Αποτελεί μια σύνθετη διαταραχή που συνδυάζει ισχυρά μοτίβα αυτοαντίληψης, συναισθηματικής ευαλωτότητας και δυσκολιών στις σχέσεις.
Με κατάλληλη ψυχοθεραπεία, υποστήριξη και εκπαίδευση δεξιοτήτων, τα άτομα με NPD μπορούν να αναπτύξουν πιο υγιείς σχέσεις, αυξημένη αυτογνωσία και καλύτερη συναισθηματική ρύθμιση.

Βιβλιογραφία – Ενδεικτικές πηγές

• American Psychiatric Association. (2022). DSM-5-TR: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders.

• Ronningstam, E. (2011). Identifying and Understanding the Narcissistic Personality. Oxford University Press.

• Kernberg, O. F. (2016). The Treatment of Patients with Narcissistic Personality Disorder. American Journal of Psychotherapy, 70(1), 27–41.

• Miller, J. D., Widiger, T. A., & Campbell, W. K. (2010). Narcissistic Personality Disorder and the DSM–5. Journal of Abnormal Psychology, 119(4), 640–654.

• Cain, N. M., Pincus, A. L., & Ansell, E. B. (2008). Narcissism at the crossroads: Phenotypic description of pathological narcissism across clinical theory, social/personality psychology, and psychiatric diagnosis. Clinical Psychology Review, 28(4), 638–656.