Διατροφικές Διαταραχές: Κατανόηση & Παρέμβαση

Οι διατροφικές διαταραχές αποτελούν σοβαρές ψυχικές διαταραχές που επηρεάζουν τον τρόπο που το άτομο τρώει, σκέφτεται και αισθάνεται για το σώμα του. Παρά το γεγονός ότι συχνά θεωρούνται «θέματα διατροφής», στην πραγματικότητα είναι σύνθετα ψυχολογικά φαινόμενα, που σχετίζονται με την αυτοεικόνα, τον έλεγχο, τα συναισθήματα και συχνά συννοσηρότητα με άγχος ή κατάθλιψη.

Η πρώιμη αναγνώριση και η κατάλληλη θεραπευτική παρέμβαση είναι καθοριστικές για την πρόληψη σοβαρών σωματικών και ψυχικών επιπτώσεων.

Κύριες Διατροφικές Διαταραχές

1. Νευρική Ανορεξία (Anorexia Nervosa)

Η νευρική ανορεξία χαρακτηρίζεται από:

• Ακραίο περιορισμό τροφής και σημαντική απώλεια βάρους.

• Έντονο φόβο αύξησης βάρους παρά το χαμηλό σωματικό βάρος.

• Δυσμορφική αντίληψη σώματος: το άτομο βλέπει τον εαυτό του υπέρβαρο, ακόμη και όταν είναι υποσιτισμένο.

Σκέψεις και συναισθήματα:
Το άτομο μπορεί να έχει εμμονικές σκέψεις για θερμίδες, βάρος και άσκηση, νιώθοντας έλεγχο μόνο μέσω της τροφής. Συχνά εμφανίζεται άγχος, ενοχή ή ντροπή γύρω από το φαγητό.

Συμπεριφορές:

• Περιορισμός τροφής ή αποφυγή γευμάτων

• Υπερβολική άσκηση

• Χρήση καθαρτικών ή διουρητικών σε ορισμένες περιπτώσεις

Κίνδυνοι: υποσιτισμός, καρδιακές διαταραχές, οστεοπενία, διαταραχές εμμήνου ρύσης.

2. Νευρική Βουλιμία (Bulimia Nervosa)

Η βουλιμία χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενα επεισόδια υπερφαγίας, ακολουθούμενα από καταναγκαστικά μέτρα αδυνατίσματος (π.χ. εμετό, καθαρτικά, υπερβολική άσκηση).

Σκέψεις και συναισθήματα:
Τα επεισόδια υπερφαγίας συνοδεύονται από έντονο αίσθημα ενοχής, ντροπής και αυτοκριτικής. Υπάρχει έντονος φόβος αύξησης βάρους.

Συμπεριφορές:

• Απόκρυψη τροφής ή φαγητικών υπολειμμάτων

• Υπερβολική άσκηση

• Τακτικός έλεγχος βάρους

Κίνδυνοι: γαστρεντερικά προβλήματα, ηλεκτρολυτικές διαταραχές, τερηδόνα, καρδιακά προβλήματα.

3. Διαταραχή Υπερφαγίας (Binge Eating Disorder – BED)

Χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενα επεισόδια υπερφαγίας χωρίς καταναγκαστικά μέτρα αδυνατίσματος.

Σκέψεις και συναισθήματα:
Συνήθως συνοδεύεται από ενοχή, κατάθλιψη, αίσθημα ντροπής και χαμηλή αυτοεκτίμηση.

Συμπεριφορές:

• Γρήγορη κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων φαγητού

• Απόκρυψη φαγητού και μυστικότητα

• Συναισθηματική υπερφαγία σε περιόδους στρες

Κίνδυνοι: παχυσαρκία, σακχαρώδης διαβήτης, υπέρταση, καρδιομεταβολικά προβλήματα.

4. Διαταραχή Αποφυγής/Περιορισμού Πρόσληψης Τροφής (ARFID)

Αφορά κυρίως άτομα που αποφεύγουν ή περιορίζουν τροφή λόγω αίσθησης δυσφορίας ή φόβου (π.χ. πνιγμού, ιδιαίτερες υφές τροφής). Δεν σχετίζεται με φόβο αύξησης βάρους όπως στην ανορεξία.

Σκέψεις και συναισθήματα:
Άγχος ή δυσφορία γύρω από συγκεκριμένες τροφές, φόβος σωματικής δυσφορίας.

Συμπεριφορές:

• Περιορισμένη ποικιλία τροφών

• Επιλεκτικότητα τροφής

• Αποφυγή κοινωνικών καταστάσεων με φαγητό

Κίνδυνοι: υποσιτισμός, ανεπαρκής πρόσληψη θρεπτικών συστατικών, δυσλειτουργία ανάπτυξης σε παιδιά/εφήβους.

5. Πικτική Διαταραχή (Pica)

Αφορά την κατανάλωση μη διατροφικών ουσιών (π.χ. χώμα, χαρτί, άμμος) για διάστημα τουλάχιστον ενός μήνα. Συνήθως εμφανίζεται σε παιδιά ή άτομα με αναπτυξιακές διαταραχές.

6. Ρουφηγματική Διαταραχή (Rumination Disorder)

Χαρακτηρίζεται από επανειλημμένη επιστροφή της τροφής από το στόμα, μάσηση και επανακατάποση ή απόρριψη. Συνήθως εμφανίζεται σε βρέφη, παιδιά ή άτομα με αναπτυξιακές δυσκολίες.

Κοινά στοιχεία σε όλες τις διατροφικές διαταραχές

1. Δυσλειτουργική σχέση με το φαγητό και το σώμα:
   Τα άτομα βλέπουν το φαγητό και το βάρος ως μέσο ελέγχου, αυτοκριτικής ή συναισθηματικής διαχείρισης.

2. Συναισθηματική δυσφορία:
   Άγχος, ντροπή, ενοχή, κατάθλιψη ή θυμός συχνά συνδέονται με επεισόδια υπερφαγίας ή περιορισμού τροφής.

3. Δυσκολίες στις σχέσεις και κοινωνική απομόνωση:
   Η ντροπή και οι εμμονές οδηγούν συχνά σε αποφυγή κοινωνικών καταστάσεων ή μυστικότητα γύρω από το φαγητό.

4. Σωματικοί και ψυχολογικοί κίνδυνοι:
   Όλες οι διαταραχές, ακόμη και οι λιγότερο γνωστές, έχουν σοβαρές επιπτώσεις στην υγεία, από καρδιομεταβολικά προβλήματα έως υποσιτισμό και κατάθλιψη.

Παρέμβαση και θεραπεία

Η θεραπεία των διατροφικών διαταραχών είναι πολυδιάστατη και περιλαμβάνει:

1. Ψυχοθεραπεία:

• Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT) για τη διαχείριση εμμονών και συμπεριφορών γύρω από το φαγητό.

• Dialectical Behavior Therapy (DBT) για τη ρύθμιση συναισθημάτων.

• Family-Based Therapy (FBT) σε παιδιά και εφήβους, με έμφαση στην οικογενειακή υποστήριξη.

• Therapy of Schemas για βαθύτερα μοτίβα αυτοκριτικής και τελειομανίας.

2. Διατροφική υποστήριξη:
   Συνεργασία με διατροφολόγο για ασφαλή πρόσληψη θερμίδων, διατροφική εκπαίδευση και αναπλήρωση ελλείψεων.

3. Φαρμακευτική αγωγή:
   Σε ορισμένες περιπτώσεις, SSRIs ή άλλα φάρμακα βοηθούν στη μείωση καταναγκασμών, άγχους ή κατάθλιψης.

4. Ολιστική προσέγγιση:
   Σωματική δραστηριότητα με μέτρο, τεχνικές χαλάρωσης, mindfulness και κοινωνική υποστήριξη συμβάλλουν στη σταθεροποίηση και βελτίωση της ποιότητας ζωής.

Συμπέρασμα

Οι διατροφικές διαταραχές δεν είναι απλώς θέμα «διατροφικών επιλογών» ή «έλλειψης θέλησης». Αντιπροσωπεύουν ψυχικές δυσκολίες που εκφράζονται μέσω του σώματος και του φαγητού, με βαθιές συνέπειες σε συναισθηματικό, σωματικό και κοινωνικό επίπεδο. Η πρώιμη αναγνώριση, η επιστημονικά τεκμηριωμένη θεραπεία και η υποστηρικτική προσέγγιση μπορούν να βοηθήσουν το άτομο να ανακτήσει ισορροπία, αυτοσεβασμό και σύνδεση με τον εαυτό του και τους άλλους.

Βιβλιογραφία

• American Psychiatric Association. (2022). DSM-5-TR: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders.

• Fairburn, C. G. (2008). Cognitive Behavior Therapy and Eating Disorders. Guilford Press.

• Treasure, J., Stein, D., & Maguire, S. (2015). Eating Disorders. Oxford University Press.

• Hay, P., et al. (2019). Eating disorder behaviours in the general population. The Lancet Psychiatry, 6(6), 503–513.

• Lock, J., & Le Grange, D. (2013). Family-Based Treatment of Eating Disorders. Guilford Press.

• Polivy, J., & Herman, C. P. (2002). Causes of eating disorders. Annual Review of Psychology, 53, 187–213.