Ψυχικές διαταραχές και τα 3 clusters προσωπικότητας

Ψυχικές διαταραχές και τα 3 clusters προσωπικότητας

Κατανόηση χωρίς στιγματισμό

Οι ψυχικές διαταραχές δεν αποτελούν ενιαία ή ομοιογενή κατηγορία. Αντιθέτως, περιλαμβάνουν ένα ευρύ φάσμα εμπειριών, συμπτωμάτων και μοτίβων λειτουργίας, τα οποία επηρεάζουν τη σκέψη, το συναίσθημα, τη συμπεριφορά και τις σχέσεις του ατόμου.

Στο DSM (Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders), οι διαταραχές προσωπικότητας οργανώνονται σε τρία clusters (Α, Β, Γ), με βάση κοινά χαρακτηριστικά και τρόπους σχετίζεσθαι με τον εαυτό και τους άλλους. Η ταξινόμηση αυτή δεν έχει σκοπό να «ταμπελοποιήσει», αλλά να διευκολύνει την κατανόηση και την κλινική προσέγγιση.

Cluster A – Παράξενο ή εκκεντρικό πρότυπο

Το Cluster A περιλαμβάνει διαταραχές που χαρακτηρίζονται από απόσυρση, καχυποψία και ιδιόρρυθμη σκέψη. Τα άτομα συχνά βιώνουν τον κόσμο ως απειλητικό ή ακατανόητο.

Περιλαμβάνει:

• Παρανοειδή Διαταραχή Προσωπικότητας

• Σχιζοειδή Διαταραχή Προσωπικότητας

• Σχιζοτυπική Διαταραχή Προσωπικότητας

Κεντρικά χαρακτηριστικά:

• συναισθηματική απόσταση,

• δυσκολία στις στενές σχέσεις,

• ιδιότυπες πεποιθήσεις ή σκέψεις,

• περιορισμένη συναισθηματική έκφραση.

Συχνά, κάτω από την απόσταση, υπάρχει έντονη ανάγκη ασφάλειας και φόβος εγγύτητας.

Cluster B – Δραματικό, συναισθηματικό ή παρορμητικό πρότυπο

Το Cluster B συνδέεται με έντονα συναισθήματα, αστάθεια και δυσκολίες στις διαπροσωπικές σχέσεις. Οι σχέσεις συχνά βιώνονται με όρους έντασης και σύγκρουσης.

Περιλαμβάνει:

• Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας

• Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας

• Αντικοινωνική Διαταραχή Προσωπικότητας

• Ιστριονική Διαταραχή Προσωπικότητας

Κεντρικά χαρακτηριστικά:

• έντονος φόβος εγκατάλειψης,

• παρορμητικότητα,

• δυσκολία ρύθμισης συναισθήματος,

• ασταθής εικόνα εαυτού,

• ανάγκη επιβεβαίωσης ή ελέγχου.

Το Cluster B συχνά παρερμηνεύεται ως «δύσκολο», όμως στον πυρήνα του βρίσκεται βαθιά συναισθηματική δυσφορία και τραυματικά σχεσιακά βιώματα.

Cluster C – Αγχωτικό ή φοβικό πρότυπο

Το Cluster C χαρακτηρίζεται από άγχος, ανασφάλεια και ανάγκη ελέγχου ή προστασίας. Τα άτομα συχνά λειτουργούν με γνώμονα την αποφυγή της απόρριψης ή του λάθους.

Περιλαμβάνει:

• Αποφευκτική Διαταραχή Προσωπικότητας

• Εξαρτητική Διαταραχή Προσωπικότητας

• Ιδεοψυχαναγκαστική Διαταραχή Προσωπικότητας

Κεντρικά χαρακτηριστικά:

• χαμηλή αυτοεκτίμηση,

• έντονη ανάγκη αποδοχής,

• φόβος κριτικής,

• τελειοθηρία και άκαμπτοι κανόνες,

• δυσκολία ανάληψης πρωτοβουλίας.

Το άγχος λειτουργεί ως βασικός ρυθμιστής της συμπεριφοράς και των επιλογών.

Η θεραπευτική οπτική

Οι διαταραχές προσωπικότητας δεν είναι «σταθερές ταυτότητες». Αποτελούν μοτίβα προσαρμογής, που συχνά αναπτύχθηκαν ως τρόποι επιβίωσης σε πρώιμα περιβάλλοντα ανασφάλειας.

Η ψυχοθεραπεία μπορεί να βοηθήσει:

• στην κατανόηση των βαθύτερων αναγκών,

• στην αναγνώριση δυσλειτουργικών μοτίβων,

• στη ρύθμιση συναισθήματος,

• στη βελτίωση των διαπροσωπικών σχέσεων,

• στη δημιουργία πιο ευέλικτης και σταθερής αίσθησης εαυτού.

Η αλλαγή είναι εφικτή, όταν υπάρχει κατάλληλο πλαίσιο και χρόνος.

Βιβλιογραφία – Ενδεικτικές πηγές

• American Psychiatric Association. (2022). DSM-5-TR: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders.

• Millon, T., Grossman, S., & Meagher, S. (2016). Personality Disorders in Modern Life. Wiley.

• Beck, A. T., Freeman, A., & Davis, D. (2015). Cognitive Therapy of Personality Disorders. Guilford Press.

• Linehan, M. (2015). DBT Skills Training Manual. Guilford Press.

• Livesley, W. J. (2012). Integrated Treatment for Personality Disorder. Guilford Press.

• Kernberg, O. (2004). Aggressivity, Narcissism, and Self-Destructiveness. Yale University Press.