Ιστριονική Διαταραχή Προσωπικότητας

Ιστριονική Διαταραχή Προσωπικότητας (HPD): όταν η ανάγκη για προσοχή κυριαρχεί

Η Ιστριονική Διαταραχή Προσωπικότητας χαρακτηρίζεται από παθολογική επιθυμία για προσοχή, υπερβολική συναισθηματικότητα και θεατρική συμπεριφορά. Δεν πρόκειται απλώς για «δραματική συμπεριφορά» ή «περιστασιακή υπερβολή». Είναι ένα σταθερό μοτίβο προσωπικότητας που επηρεάζει σκέψεις, συναισθήματα και συμπεριφορά, δημιουργώντας προκλήσεις στις σχέσεις και την καθημερινή ζωή.

Σκέψεις και γνωσιακά μοτίβα

Άτομα με HPD συχνά σκέφτονται με βάση την ανάγκη να γίνουν αντιληπτά και εκτιμημένα:

• Εστίαση στην αποδοχή και το θαυμασμό των άλλων, με έντονη ευαισθησία στην κριτική.

• Αισθάνονται ότι πρέπει να εντυπωσιάζουν για να γίνουν αποδεκτά ή αγαπητά.

• Υπερβολική εστίαση στη δική τους εικόνα, σωματική ή κοινωνική, συχνά σε βάρος της ουσιαστικής αυτογνωσίας.

• Σκέψεις που συνδέονται με δραματοποίηση καταστάσεων, ώστε να προσελκύσουν προσοχή ή συμπάθεια.

Τα γνωσιακά μοτίβα τους χαρακτηρίζονται από έλλειψη σταθερότητας και τάση υπερβολής.

Συναισθήματα

Συναισθηματικά, τα άτομα με HPD:

• Εκφράζουν έντονα και ταχύτατα συναισθήματα, που συχνά φαίνονται υπερβολικά ή θεατρικά.

• Νιώθουν άγχος ή δυσφορία όταν δεν βρίσκονται στο επίκεντρο της προσοχής.

• Εμπλέκονται συχνά σε σχέσεις με έντονη συναισθηματική διακύμανση, ανάμεσα σε ζήλια, θλίψη ή ενθουσιασμό.

• Η συναισθηματική εμπειρία συχνά προσαρμόζεται στις ανάγκες του κοινωνικού περιβάλλοντος, αντί να εκφράζει εσωτερική σταθερότητα.

Η ένταση των συναισθημάτων δεν σημαίνει απουσία ευαλωτότητας· συχνά κρύβει χαμηλή αυτοεκτίμηση και φόβο απόρριψης.

Συμπεριφορά

Χαρακτηριστικές συμπεριφορές περιλαμβάνουν:

• Δραματική ή θεατρική παρουσίαση για να κεντρίσουν την προσοχή, σε λόγο, εμφάνιση ή κινήσεις.

• Υπερβολική ανάγκη επιβεβαίωσης, συχνά μέσα από κοινωνικές σχέσεις ή φιλικές/επαγγελματικές ομάδες.

• Επιρροή από άλλους: ευκολία στο να προσαρμόζουν τη συμπεριφορά τους για να γίνουν αρεστοί.

• Επιφανειακές σχέσεις, με έμφαση στην εμφάνιση της εγγύτητας ή της φιλίας, παρά στη βαθιά σύνδεση.

• Σε καταστάσεις απόρριψης ή αδιαφορίας, μπορεί να εμφανίσουν δραματική αντίδραση ή θυμό.

Η συμπεριφορά τους συχνά παρερμηνεύεται ως «χειριστική» ή «εγωκεντρική», αλλά αντανακλά την προσπάθεια διαχείρισης εσωτερικής ανασφάλειας.

Παρέμβαση και θεραπεία

Η Ιστριονική Διαταραχή Προσωπικότητας αντιμετωπίζεται κυρίως μέσω ψυχοθεραπείας:

1. Ψυχοδυναμική προσέγγιση

   • Βοηθά στην κατανόηση των πρώιμων εμπειριών που δημιούργησαν την ανάγκη για προσοχή.

   • Εστιάζει στην ανάπτυξη αυθεντικής αυτοεκτίμησης και εσωτερικής σταθερότητας.

2. Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT)

   • Αναγνώριση και τροποποίηση μη λειτουργικών σκέψεων σχετικά με την ανάγκη προσοχής.

   • Εκπαίδευση σε πιο υγιείς τρόπους διαπροσωπικής επικοινωνίας και ενσυναίσθησης.

3. Συμβουλευτική για σχέσεις

   • Ενίσχυση δεξιοτήτων σταθερής σύνδεσης με τους άλλους.

   • Οριοθέτηση και διαχείριση προσδοκιών στις διαπροσωπικές σχέσεις.

Η θεραπεία απαιτεί υπομονή και σταδιακή ανάπτυξη αυτογνωσίας, αλλά μπορεί να βελτιώσει σημαντικά την αυτοεκτίμηση, τη σταθερότητα συναισθήματος και τη διαπροσωπική λειτουργικότητα.

Βιβλιογραφία – Ενδεικτικές πηγές

• American Psychiatric Association. (2022). DSM-5-TR: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders.

• Millon, T., Grossman, S., & Meagher, S. (2016). Personality Disorders in Modern Life. Wiley.

• Kernberg, O. F. (1998). Ideation and Reality in the Psychopathology of the Self. International Journal of Psychoanalysis, 79, 1067–1084.

• Pincus, A. L., & Lukowitsky, M. R. (2010). Pathological narcissism and narcissistic personality disorder. Annual Review of Clinical Psychology, 6, 421–446.

• Gunderson, J. G., & Links, P. S. (2008). Borderline Personality Disorder: A Clinical Guide. American Psychiatric Publishing.

• Cain, N. M., Pincus, A. L., & Ansell, E. B. (2008). Narcissism at the crossroads: Phenotypic description of pathological narcissism. Clinical Psychology Review, 28(4), 638–656.