Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας

Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας (BPD): όταν τα συναισθήματα κυριαρχούν

Η Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας (BPD) χαρακτηρίζεται από έντονες διακυμάνσεις στη διάθεση, δυσκολίες στη διαχείριση των συναισθημάτων και ασταθείς σχέσεις. Δεν είναι απλώς «δραματική συμπεριφορά» ή «αυτοκαταστροφικές τάσεις». Αποτελεί μια διαταραχή προσωπικότητας με συγκεκριμένα μοτίβα σκέψης, συναισθημάτων και συμπεριφοράς, τα οποία συχνά προκαλούν έντονο προσωπικό πόνο και δυσκολία στις σχέσεις.

Σκέψεις και γνωσιακά μοτίβα

Άτομα με BPD συχνά βιώνουν:

• Ακραία σκέψη “όλα ή τίποτα” (π.χ., βλέπουν τους άλλους είτε ως απόλυτα καλά είτε ως εντελώς κακούς).

• Φόβο εγκατάλειψης και έντονη ευαισθησία σε σημάδια απόρριψης.

• Αμφιθυμία γύρω από την αυτοεκτίμηση και την αξία τους.

• Καταστροφολογικές προβλέψεις για μελλοντικά γεγονότα ή σχέσεις.

Αυτά τα μοτίβα συχνά προκαλούν εσωτερική ένταση και δυσκολία στη λήψη αποφάσεων.

Συναισθήματα

Η ένταση των συναισθημάτων είναι χαρακτηριστική:

• ξαφνικές εναλλαγές διάθεσης, συχνά με διάρκεια ωρών ή ημερών,

• έντονα αισθήματα θλίψης, άγχους, θυμού ή κενού,

• αίσθηση συναισθηματικής υπερφόρτισης, όπου οι συνήθεις στρατηγικές αντιμετώπισης δεν επαρκούν.

Το άτομο συχνά βιώνει τα συναισθήματά του σαν απεριόριστα, ανεξέλεγκτα και καταστροφικά, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε αυτοτραυματισμούς ή αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές.

Συμπεριφορά

Οι συμπεριφορές μπορεί να περιλαμβάνουν:

• Δυσκολία στη διατήρηση σταθερών σχέσεων, λόγω έντονων εναλλαγών προσκόλλησης και απόσυρσης,

• Παρορμητικές ενέργειες, όπως υπερβολική δαπάνη, αλόγιστο σεξ, χρήση ουσιών, ή επικίνδυνες δραστηριότητες,

• Αυτοτραυματισμοί ή σκέψεις αυτοκτονίας, ως τρόπος διαχείρισης έντονων συναισθημάτων,

• Υπερβολική αναζήτηση επιβεβαίωσης, με φόβο εγκατάλειψης να καθορίζει τη συμπεριφορά.

Η συμπεριφορά αυτή δεν είναι «χειριστική» με απλή πρόθεση να βλάψει τους άλλους· είναι έκφραση της εσωτερικής έντασης και αδυναμίας ρύθμισης των συναισθημάτων.

Παρέμβαση και θεραπεία

Η BPD είναι θεραπεύσιμη και διαχειρίσιμη με την κατάλληλη παρέμβαση:

1. Ψυχοθεραπεία

   • Διαλεκτική Συμπεριφορική Θεραπεία (DBT): η πιο τεκμηριωμένη προσέγγιση για τη ρύθμιση συναισθημάτων, την αυτοκατανόηση και την πρόληψη αυτοτραυματισμών.

   • Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT) και Τραυματοκεντρική Θεραπεία: βοηθούν στη διαχείριση αρνητικών μοτίβων σκέψης και στη βελτίωση των διαπροσωπικών δεξιοτήτων.

   • Mentalization-Based Therapy (MBT): επικεντρώνεται στην κατανόηση των σκέψεων και συναισθημάτων του εαυτού και των άλλων.

2. Φαρμακευτική υποστήριξη
   Δεν υπάρχει ειδικό φάρμακο για BPD, αλλά μπορεί να χρησιμοποιηθούν για συμπτώματα όπως άγχος, κατάθλιψη ή παρορμητικότητα, πάντα υπό στενή παρακολούθηση.

3. Εκπαίδευση και υποστήριξη

   • Συμμετοχή σε ομάδες υποστήριξης,

   • Εκπαίδευση οικογένειας ή συντρόφου,

   • Προγράμματα αυτοβοήθειας για ανάπτυξη δεξιοτήτων διαχείρισης συναισθήματος.

Η έγκαιρη και συνεχής θεραπεία μειώνει τη σοβαρότητα των συμπτωμάτων, βελτιώνει τη λειτουργικότητα και ενισχύει την αυτοεκτίμηση.

Συμπέρασμα

Η Οριακή Διαταραχή Προσωπικότητας είναι σύνθετη, αλλά όχι αμετάβλητη.
Τα άτομα με BPD μπορούν να μάθουν να ρυθμίζουν τα συναισθήματα, να βελτιώνουν τις σχέσεις τους και να ζουν με μεγαλύτερη σταθερότητα και αυτοεκτίμηση.
Η κατανόηση, η υποστήριξη και η κατάλληλη θεραπεία είναι κλειδιά για μια ουσιαστική αλλαγή.

Βιβλιογραφία – Ενδεικτικές πηγές

• American Psychiatric Association. (2022). DSM-5-TR: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders.

• Linehan, M. M. (2015). DBT Skills Training Manual. Guilford Press.

• Bateman, A. W., & Fonagy, P. (2008). Mentalization-Based Treatment for Borderline Personality Disorder. Oxford University Press.

• Gunderson, J. G., & Links, P. S. (2008). Borderline Personality Disorder: A Clinical Guide. American Psychiatric Publishing.

• Lieb, K., Zanarini, M. C., Schmahl, C., Linehan, M., & Bohus, M. (2004). Borderline personality disorder. Lancet, 364(9432), 453–461.

• Paris, J. (2019). The Treatment of Borderline Personality Disorder: Implications of Research on Diagnosis and Psychotherapy. Current Psychiatry Reports, 21, 48.