Οι τοξικές σχέσεις δεν φωνάζουν πάντα

Οι τοξικές σχέσεις: όταν η αγάπη φθείρει αντί να θεραπεύει

Οι τοξικές σχέσεις σπάνια εμφανίζονται εξαρχής ως επικίνδυνες.
Δεν ξεκινούν με απόρριψη ή αδιαφορία.
Συχνά ξεκινούν με ένταση, εγγύτητα και υποσχέσεις συναισθηματικής σύνδεσης.

Με τον χρόνο, όμως, η σχέση παύει να λειτουργεί ως χώρος ασφάλειας και μετατρέπεται σε πεδίο σύγχυσης, ενοχής και συναισθηματικής εξάντλησης.

Η τοξικότητα δεν εκφράζεται πάντα με φανερή κακοποίηση.
Μπορεί να εκδηλωθεί μέσα από:

• συνεχή κριτική ή υποτίμηση,

• μετατόπιση ευθυνών,

• συναισθηματική αστάθεια,

• εναλλαγές εγγύτητας και απόσυρσης,

• έλεγχο που παρουσιάζεται ως «ενδιαφέρον».

Σταδιακά, το άτομο αρχίζει να αμφισβητεί τη δική του αντίληψη, να περιορίζει τις ανάγκες του και να προσαρμόζεται για να «κρατήσει» τη σχέση. Η αυτοεκτίμηση διαβρώνεται και η προσωπική αξία συνδέεται με την αποδοχή του άλλου.

Η δυναμική της εξάρτησης

Ένα από τα πιο δύσκολα στοιχεία στις τοξικές σχέσεις είναι η δυσκολία αποχώρησης, ακόμη κι όταν το άτομο αναγνωρίζει ότι υποφέρει. Αυτό δεν είναι ένδειξη αδυναμίας· σχετίζεται με τη συναισθηματική εξάρτηση και τη δυναμική της διαλείπουσας ενίσχυσης.

Η εναλλαγή απόρριψης και επιβεβαίωσης δημιουργεί έναν ισχυρό ψυχολογικό δεσμό. Το άτομο δεν αναζητά απαραίτητα τον άλλον, αλλά την ανακούφιση από τον πόνο που η ίδια η σχέση προκαλεί.

Σε αυτό το πλαίσιο, η ένταση συχνά συγχέεται με την αγάπη και η ηρεμία βιώνεται ως κενό.

Η θεραπευτική προσέγγιση

Η ψυχοθεραπεία σε περιπτώσεις τοξικών σχέσεων εστιάζει:

• στην αναγνώριση των δυσλειτουργικών μοτίβων,

• στην επεξεργασία των συναισθημάτων ενοχής, θυμού και απώλειας,

• στην ενίσχυση της αυτοεκτίμησης και της αυτονομίας,

• στην εκμάθηση υγιών ορίων,

• στη διαφοροποίηση της αγάπης από την εξάρτηση.

Η αποχώρηση από μια τοξική σχέση δεν αποτελεί απλώς έναν χωρισμό. Είναι μια διαδικασία πένθους, επαναπροσδιορισμού και επανασύνδεσης με τον εαυτό.

Πώς μοιάζει μια υγιής σχέση

Σε αντίθεση με την τοξικότητα, μια υγιής σχέση:

• δεν απαιτεί αυτοακύρωση,

• δεν βασίζεται στον φόβο απώλειας,

• επιτρέπει τη διαφωνία χωρίς τιμωρία,

• ενισχύει την αίσθηση ασφάλειας και αξίας.

Η αγάπη δεν χρειάζεται να πονά για να είναι αληθινή.
Χρειάζεται χώρο, σεβασμό και συναισθηματική διαθεσιμότητα.

Βιβλιογραφία – Ενδεικτικές πηγές

• Bowlby, J. (1988). A Secure Base: Parent-Child Attachment and Healthy Human Development. Routledge.

• Herman, J. L. (1992). Trauma and Recovery. Basic Books.

• Johnson, S. (2019). Attachment Theory in Practice. Guilford Press.

• Linehan, M. (2015). DBT Skills Training Manual. Guilford Press.

• Norwood, R. (1985). Women Who Love Too Much. Pocket Books.

• van der Kolk, B. (2014). The Body Keeps the Score. Viking.