Κρίσεις Πανικού: τι συμβαίνει στο σώμα και στο μυαλό

Οι κρίσεις πανικού αποτελούν μια έντονη και αιφνίδια εμπειρία φόβου, που συνοδεύεται από σωματικά και γνωσιακά συμπτώματα μεγάλης έντασης. Παρότι συχνά εκλαμβάνονται ως σημάδι σοβαρής σωματικής ασθένειας (π.χ. καρδιακό επεισόδιο), στην πραγματικότητα πρόκειται για υπερενεργοποίηση του συστήματος άγχους.

Η κατανόηση του τι συμβαίνει στο σώμα και στο μυαλό είναι βασικό βήμα για τη μείωση του φόβου και την αποτελεσματική αντιμετώπιση.

Τι συμβαίνει στο σώμα

Κατά τη διάρκεια μιας κρίσης πανικού ενεργοποιείται το συμπαθητικό νευρικό σύστημα, δηλαδή ο μηχανισμός «μάχης ή φυγής». Ο εγκέφαλος ερμηνεύει –λανθασμένα– ότι υπάρχει άμεσος κίνδυνος και απελευθερώνει ορμόνες όπως αδρεναλίνη και κορτιζόλη.

Αυτό προκαλεί:

• Ταχυκαρδία ή αίσθημα παλμών

• Δύσπνοια ή αίσθηση πνιγμού

• Ζάλη, αστάθεια ή αποπροσωποποίηση

• Εφίδρωση, ρίγη ή εξάψεις

• Μούδιασμα ή τρέμουλο

• Σφίξιμο στο στήθος ή στο στομάχι

Τα συμπτώματα είναι πραγματικά και έντονα, αλλά όχι επικίνδυνα. Το σώμα δεν δυσλειτουργεί· αντιδρά υπερβολικά σε έναν φαντασιακό συναγερμό.

Τι συμβαίνει στο μυαλό

Στο γνωσιακό επίπεδο, η κρίση πανικού συνοδεύεται από καταστροφικές ερμηνείες, όπως:

• «Παθαίνω έμφραγμα»

• «Θα λιποθυμήσω»

• «Χάνω τον έλεγχο»

• «Θα πεθάνω»

Οι σκέψεις αυτές ενισχύουν το άγχος, το οποίο με τη σειρά του εντείνει τα σωματικά συμπτώματα, δημιουργώντας έναν φαύλο κύκλο φόβου–σωματικής αντίδρασης–φόβου.

Με τον χρόνο, το άτομο αρχίζει να φοβάται τον ίδιο τον φόβο, γεγονός που οδηγεί σε:

• Προσδοκία νέας κρίσης

• Υπερεπαγρύπνηση στο σώμα

• Αποφυγή καταστάσεων (π.χ. μετακίνηση, πλήθη)

Γιατί δεν είναι επικίνδυνες

Παρότι βιώνονται ως απειλητικές, οι κρίσεις πανικού:

• Δεν προκαλούν καρδιακά επεισόδια

• Δεν οδηγούν σε λιποθυμία

• Δεν προκαλούν απώλεια ελέγχου ή «τρέλα»

Η κρίση κορυφώνεται και υποχωρεί αυτόματα, συνήθως μέσα σε 10–30 λεπτά, όταν το νευρικό σύστημα επανέρχεται σε ισορροπία.

Αντιμετώπιση και θεραπεία

Η Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT) θεωρείται θεραπεία εκλογής και περιλαμβάνει:

• Ψυχοεκπαίδευση για τον μηχανισμό του πανικού

• Τροποποίηση καταστροφικών σκέψεων

• Έκθεση στα σωματικά συμπτώματα

• Μείωση αποφυγών

Σε ορισμένες περιπτώσεις, η φαρμακοθεραπεία (κυρίως SSRIs) μπορεί να λειτουργήσει υποστηρικτικά.

Συμπέρασμα

Οι κρίσεις πανικού δεν είναι ένδειξη αδυναμίας ή σοβαρής ασθένειας. Είναι μια λανθασμένη ενεργοποίηση ενός φυσιολογικού μηχανισμού επιβίωσης. Με κατανόηση και κατάλληλη θεραπευτική παρέμβαση, μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά και να πάψουν να κυριαρχούν στη ζωή του ατόμου.

Βιβλιογραφία

• American Psychiatric Association. (2022). DSM-5-TR: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders.

• Clark, D. M. (1986). A cognitive approach to panic. Behaviour Research and Therapy, 24(4), 461–470.

• Barlow, D. H. (2002). Anxiety and Its Disorders. Guilford Press.

• Craske, M. G., & Barlow, D. H. (2007). Panic disorder and agoraphobia. Handbook of Anxiety and Fear.

• Hofmann, S. G., & Smits, J. A. J. (2008). Cognitive-behavioral therapy for adult anxiety disorders. Clinical Psychology Review, 28(4), 621–636.