Τραύμα και PTSD: πώς επηρεάζουν τη ζωή μας

Το ψυχικό τραύμα δεν ορίζεται μόνο από το γεγονός που συνέβη, αλλά κυρίως από το αποτύπωμα που άφησε στο νευρικό σύστημα, στη σκέψη και στις σχέσεις μας. Ένα τραυματικό γεγονός μπορεί να είναι ένα ατύχημα, κακοποίηση, παραμέληση, απώλεια, σοβαρή ασθένεια ή επαναλαμβανόμενη έκθεση σε απειλή. Όταν η εμπειρία αυτή ξεπερνά τις ψυχικές αντοχές του ατόμου, το σύστημα αυτορρύθμισης διαταράσσεται.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, το τραύμα οδηγεί στην ανάπτυξη Διαταραχής Μετατραυματικού Στρες (PTSD), μιας κλινικής κατάστασης με σαφή διαγνωστικά κριτήρια.

Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο και στο σώμα

Κατά τη διάρκεια ενός τραυματικού γεγονότος ενεργοποιείται έντονα το σύστημα «μάχης, φυγής ή παγώματος». Ο εγκέφαλος δίνει προτεραιότητα στην επιβίωση και όχι στην επεξεργασία της εμπειρίας. Ως αποτέλεσμα, οι μνήμες του τραύματος δεν αποθηκεύονται με οργανωμένο, αφηγηματικό τρόπο, αλλά παραμένουν αποσπασματικές και φορτισμένες.

Η αμυγδαλή (κέντρο φόβου) παραμένει υπερενεργή, ενώ ο προμετωπιαίος φλοιός, που σχετίζεται με τη λογική αξιολόγηση, υπολειτουργεί. Το σώμα παραμένει σε κατάσταση διαρκούς επαγρύπνησης, ακόμα και όταν ο κίνδυνος έχει περάσει.

Πώς εκδηλώνεται το τραύμα στην καθημερινότητα

Το τραύμα και το PTSD επηρεάζουν πολλαπλούς τομείς της ζωής:

Σκέψεις

• Επίμονες αναμνήσεις ή εικόνες του τραύματος

• Καταστροφικές πεποιθήσεις («δεν είμαι ασφαλής», «ο κόσμος είναι επικίνδυνος»)

• Δυσκολία συγκέντρωσης και λήψης αποφάσεων

Συναισθήματα

• Έντονο άγχος ή φόβος χωρίς εμφανή αιτία

• Μούδιασμα ή αποσύνδεση από το συναίσθημα

• Θυμός, ενοχή ή ντροπή

• Δυσκολία στην εμπιστοσύνη

Σωματικά συμπτώματα

• Υπερένταση, ταχυκαρδία, μυϊκό σφίξιμο

• Διαταραχές ύπνου

• Γαστρεντερικά προβλήματα

• Χρόνια κόπωση

Συμπεριφορά και σχέσεις

• Αποφυγή καταστάσεων που θυμίζουν το τραύμα

• Απόσυρση από σχέσεις ή υπερβολική εξάρτηση

• Δυσκολία ορίων

• Αυξημένη ανάγκη ελέγχου ή, αντίθετα, παθητικότητα

Τι είναι η Διαταραχή Μετατραυματικού Στρες (PTSD)

Σύμφωνα με το DSM-5-TR, το PTSD περιλαμβάνει:

• Επανεμπειρία του τραύματος (flashbacks, εφιάλτες)

• Αποφυγή ερεθισμάτων που σχετίζονται με το γεγονός

• Αρνητικές αλλαγές στη σκέψη και στη διάθεση

• Υπερδιέγερση και υπερεπαγρύπνηση

Τα συμπτώματα διαρκούν πάνω από έναν μήνα και προκαλούν σημαντική δυσλειτουργία.

Η επίδραση στις σχέσεις και στην αυτοεικόνα

Το τραύμα συχνά αλλοιώνει τον τρόπο που το άτομο βλέπει τον εαυτό του και τους άλλους. Δημιουργείται μια εσωτερική πεποίθηση ότι ο κόσμος δεν είναι ασφαλής ή ότι το ίδιο το άτομο είναι «ελαττωματικό». Αυτό επηρεάζει βαθιά τη σύνδεση, την οικειότητα και την εμπιστοσύνη.

Θεραπεία και αποκατάσταση

Η θεραπεία του τραύματος απαιτεί ασφάλεια, σταθερότητα και χρόνο. Αποτελεσματικές προσεγγίσεις περιλαμβάνουν:

• Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία με έμφαση στο τραύμα

• EMDR

• Θεραπεία Σχημάτων

• Σωματικά προσανατολισμένες παρεμβάσεις

Η θεραπεία δεν αφορά τη «διαγραφή» του τραύματος, αλλά την ενσωμάτωσή του στη βιογραφία του ατόμου χωρίς να καθορίζει το παρόν.

Συμπέρασμα

Το τραύμα και το PTSD δεν είναι αδυναμία. Είναι φυσιολογικές αντιδράσεις σε αφύσικες εμπειρίες. Με κατάλληλη θεραπευτική υποστήριξη, το άτομο μπορεί να επανακτήσει την αίσθηση ασφάλειας, σύνδεσης και ελέγχου στη ζωή του.

Βιβλιογραφία

• American Psychiatric Association. (2022). DSM-5-TR: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders.

• van der Kolk, B. (2014). The Body Keeps the Score. Viking.

• Herman, J. L. (1992). Trauma and Recovery. Basic Books.

• Brewin, C. R., Andrews, B., & Valentine, J. D. (2000). Meta-analysis of risk factors for PTSD. Journal of Consulting and Clinical Psychology, 68(5), 748–766.

• Cloitre, M., et al. (2012). Treatment of PTSD. Journal of Traumatic Stress, 25(3), 343–356.